Cingulum to ozdoba, którą nosili żołnierze rzymscy na swoich zbrojach. Słowo to pochodzi z języka łacińskiego i oznacza pasek.
Początkowo cingulum było prostym paskiem z klamrą metalową, który przytrzymywał tarczę na plecach żołnierza. W czasie republiki rzymskiej, około III wieku p.n.e., cingulum zaczęło ewoluować. Stało się to częściowo ze względu na potrzebę odróżnienia poszczególnych jednostek wojskowych, a także z powodu rosnącego znaczenia wojskowości w kulturze rzymskiej.
W okresie cesarstwa rzymskiego cingulum zaczęło nabierać coraz bardziej dekoracyjnego charakteru. Ozdabiano je złotem, srebrem, kolorowymi kamieniami, kośćmi i innymi materiałami. Często umieszczano na nim ozdoby w kształcie głowy lwa lub innego zwierzęcia, symbolizującego siłę i waleczność. Cingulum stało się ważnym elementem w stroju rzymskiego centuriona, który był dowódcą centurii - podstawowej jednostki rzymskiego legionu.
Ponieważ cingulum było wyrazem władzy i prestiżu, jego wygląd był uważnie regulowany. Cesarz miał prawo zatwierdzać wzory i style cingulum, a noszenie ozdoby bez zezwolenia było surowo karane.
Wraz z upadkiem cesarstwa rzymskiego i zanikiem wojskowości jako kluczowego elementu kultury, cingulum zaczęło tracić na znaczeniu. Jednakże, w niektórych formach przetrwało do dziś jako element historycznych strojów wojskowych lub ceremonii.
W kontekście liturgicznym, cingulum to krótka, ozdobna lina lub pasek noszony przez księży i biskupów wokół talii, w celu trzymania w miejscu alby.
Cingulum w kościele rzymskokatolickim symbolizuje duchowe węzły, które łączą kapłana, szafarza czy ministranta z Kościołem i wiernymi. Podobnie jak w czasach rzymskich, cingulum w Kościele Rzymskokatolickim jest elementem stroju o dużej symbolice i uroczystości, a jego noszenie jest regulowane przez ściśle określone zasady liturgiczne.